Mục lục
Layer 2 Scaling: Giải pháp mở rộng Blockchain
Khi Ethereum trở nên quá đắt đỏ
Tôi còn nhớ ngày tháng 5 năm 2021, khi swap 100 USDT trên Uniswap tốn 200 USD gas fee. Lúc đó tôi ngồi đó cười, cười khô—không phải vì vui mà vì ngu ngốc. Đó là lúc tôi nhận ra rằng Ethereum không thể giải quyết mọi vấn đề một mình, dù nó có bao giờ là chuỗi blockchain tốt nhất.
Blockchain Layer 1 (L1) như Ethereum chạy với tốc độ khoảng 15 giao dịch/giây. Để so sánh, Visa xử lý hơn 65,000 tx/s. Đó là khoảng cách không thể bóc tách được nếu bạn chỉ cải tiến trên chuỗi chính. Đó là lúc Layer 2 (L2) bước vào như một viên thuốc phù hợp cho một tình huống khó xử.
Không phải tất cả Layer 2 đều giống nhau
Cái khó ở đây là có hai lối tư duy hoàn toàn khác nhau:
Optimistic Rollups (Arbitrum, Optimism) giả sử rằng tất cả giao dịch đều hợp lệ. Chúng xử lý hàng loạt giao dịch ngoài chuỗi, sau đó gửi một proof duy nhất về Ethereum. Nếu ai đó phát hiện vấn đề, họ có thể "thách đố" (challenge) proof đó. Cách tiếp cận này nhanh nhưng có một chi phí: thời gian rút tiền từ Arbitrum về Ethereum có thể mất 7 ngày. Đó là khoảng thời gian "dispute window" để đảm bảo không ai chỉ ra lỗi.
Zero-Knowledge Rollups (zkSync, Starknet) lại khác. Chúng tạo ra các bằng chứng toán học (zero-knowledge proofs) chứng minh rằng tất cả giao dịch đều đúng. Không cần dispute window, rút tiền gần như tức thì. Nhưng trade-off là: công nghệ này phức tạp hơn, tốn chi phí R&D khủng khiếp, và hiện tại ZK vẫn còn nhiều hạn chế về tốc độ so với OR.
Tôi đã làm việc với cả hai hệ thống. Optimistic Rollup cảm giác như "dễ thở" hơn lúc bắt đầu, nhưng người dùng thường phàn nàn về độ trễ. ZK thì ngược lại—tuyệt vời nhưng chưa sẵn sàng cho mọi use case.
Cơm áo gạo mặt: các con số thực tế
Vào cuối 2024, tổng giá trị khóa trong các L2 vượt quá . Arbitrum một mình xử lý , Optimism tương đương. Polygon, dù là sidechain chứ không phải rollup "thực sự", xử lý . Gas fee trên Arbitrum thường chỉ là , so với 5-50 USD trên Ethereum mainnet lúc bình thường.
Chia sẻ bài viết
