Mục lục
Blockchain trong truy xuất nguồn gốc nông sản
Tháng trước, tôi gặp một nhà hàng cao cấp ở Hà Nội. Họ khoe có hệ thống blockchain để truy xuất rau sạch từ trang trại. Tôi quét mã QR. Kết quả? "Rau cải từ Sapa, thâm canh, không thuốc trừ sâu." Nghe tuyệt vời. Rồi tôi hỏi: "Nếu một người nông dân bán cải giống nhau cho 5 nhà hàng khác nhau, dữ liệu có được cập nhật trên blockchain không?" Anh chủ hàng ngoái mặt. Và đó chính là vấn đề.
Blockchain được quảng cáo như thứ gì đó sẽ cứu thế giới nông sản. Nó hứa hẹn minh bạch tuyệt đối, an toàn từ trang trại đến bàn ăn. Nhưng đến bây giờ, năm 2026, hầu hết các triển khai vẫn chỉ là... hiển thị dữ liệu lên một chuỗi khối. Không phải dữ liệu tốt hơn. Chỉ là dữ liệu được ghi xuống một nơi mà khó xóa.
Blockchain không tự động khiến dữ liệu trở nên sạch
Đó là bí mật mà ngành chưa nói rõ. Nếu một nông dân nhập các số liệu giả vào hệ thống từ ngày đầu, blockchain sẽ ghi nhớ dữ liệu giả đó vĩnh viễn. Nó chỉ giúp bạn *biết chắc chắn* rằng dữ liệu không thay đổi sau khi ghi. Nhưng nó không nói dữ liệu có đúng hay không.
Dự án Ấn Độ vào 2020 - truy xuất cà phê qua blockchain với công nghệ Hyperledger Fabric - đã phát hiện ra điều này khi giá cà phê tăng 30%. Đột nhiên có hàng tấn "cà phê đóng cứng" (specialty grade) xuất hiện từ các trang trại mà trước đó chỉ trồng cà phê thương mại. Blockchain không phân biệt được đâu là hiệp sĩ, đâu là kẻ lừa đảo.
Điều khiến nó hoạt động: cảm biến + con người
Những dự án sử dụng blockchain có thực sự hoạt động thường kết hợp ba yếu tố: IoT sensors, kiểm tra thực tế bằng tay, và blockchain chỉ là phần ghi chép. Họ không dùng blockchain để *tạo* dữ liệu. Họ dùng nó để *bảo vệ* dữ liệu đã được xác minh.
Ở Việt Nam, một số công ty cà phê robusta ở Đắk Lắk đang thử nghiệm với các cảm biến đo độ ẩm, nhiệt độ, lượng phân bón. Dữ liệu được mã hóa và ghi lên blockchain. Khi đó, nếu ai muốn giả dữ liệu, họ sẽ cần xâm nhập được cảm biến vật lý hoặc máy chủ - hai điều khó hơn nhiều so với chỉ nhập số vào một form.
Nhưng điều này đòi hỏi chi phí. Một cảm biến IoT tốt có thể chi 2-5 triệu đồng mỗi cái. Một trang trại nhỏ nếu lắp 10-20 cảm biến đã hết khoảng 50 triệu. Rồi phí hàng tháng để bảo trì và xử lý dữ liệu. Vì vậy, blockchain trong nông sản thường chỉ hữu ích cho:
Chia sẻ bài viết
