Blockchain trong ngành dược phẩm: từ hứa hẹn đến hiện thực
Hôm trước, một nhà thuốc ở Sài Gòn phát hiện một lô Paracetamol giả trị 500 triệu. Không phải lô đầu tiên, cũng không phải lần cuối cùng. Mỗi năm, hơn 10% thuốc lưu thông tại Việt Nam là hàng nhái hoặc không đúng nguồn gốc—con số mà WHO ước tính tiềm ẩn khoảng 169 tỷ USD thiệt hại toàn cầu. Con số đó đủ để bất cứ ai trong ngành dực phẩm cách ngủ vài đêm.
Đó là lý do tại sao blockchain bất chợt trở thành từ khóa yêu thích của các CEO dược phẩm trong vòng vài năm gần đây.
Vấn đề hiện tại: chuỗi cung ứng là một cái hộp đen
Hãy tưởng tượng bạn là quản lý chất lượng ở một nhà máy dược lớn. Bạn sản xuất một lô Amoxicillin gồm 100 tấn. Lô này sẽ đi qua:
1Kho của nhà máy
2Công ty phân phối cấp 1 (ở Hà Nội)
3Công ty phân phối cấp 2 (ở các tỉnh)
4Nhà thuốc bán lẻ
5Bệnh nhân
Tại mỗi điểm, có những người có quyền truy cập vào dữ liệu bán hàng, nhưng không có ai có bức tranh toàn cảnh. Nếu xảy ra vấn đề ở bệnh nhân—chẳng hạn như một phản ứng phụ ác liệt—bạn có thể mất 2-3 tuần để truy nguyên những lô nào bị ảnh hưởng. Vào lúc đó, thêm hàng chục bệnh nhân khác đã dùng cùng lô đó rồi.
Blockchain giải quyết vấn đề này bằng cách tạo ra một mà tất cả các bên—nhà sản xuất, nhà phân phối, bệnh viện, cơ quan quản lý—đều có thể xem, nhưng không ai có thể xóa hoặc sửa đổi.
Chia sẻ bài viết
Bài viết liên quan
Bạn cần tư vấn về công nghệ?
Đội ngũ Idflow luôn sẵn sàng hỗ trợ bạn trong hành trình chuyển đổi số.
Việt Nam hiện có vài dự án blockchain dược phẩm nổi bật. Elken (công ty mỹ phẩm và dược phẩm) đã chạy pilot với công nghệ blockchain để tracking sản phẩm từ nhà máy đến người dùng cuối. Ở bệnh viện, Bệnh viện Nhi Đồng 2 (TP.HCM) đã thử nghiệm blockchain để quản lý các đơn thuốc.
Nhưng thực tế là, những dự án này vẫn còn rất nhỏ. Tại sao?
Thứ nhất: chi phí infrastrukture. Triển khai blockchain công cộng như Ethereum tốn khoảng 1-2% doanh thu hàng năm. Đó là tổn thất lớn khi lợi nhuận dược phẩm thường chỉ ở mức 5-10%.
Thứ hai: độc lập với quy định. Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm (FDA) của Mỹ vẫn chưa có framework rõ ràng cho blockchain. ở Việt Nam, Bộ Y tế cũng chỉ mới "xem xét" cơ chế này. Trong khi đó, các công ty không dám đầu tư lớn vào một công nghệ mà pháp luật chưa bao quát.
Thứ ba: vấn đề dữ liệu ở giai đoạn đầu. Blockchain chỉ mạnh khi dữ liệu được nhập vào là chính xác. Nếu ai đó (vô tình hay cố ý) ghi sai thông tin vào blockchain, thì toàn bộ dữ liệu sau đó sẽ sai. Một số nhà máy Việt Nam vẫn còn sử dụng sổ tay ghi chép, quăng hàng vào kho như thả cá cảnh vào bể—blockchain hay không blockchain cũng không cứu được.
Những cách blockchain thực sự giúp được
Blockchain không cần phải là điều "hành" trong ngành dược phẩm. Nó chỉ cần tốt ở những việc nó làm tốt:
Truy xuất nguồn gốc nhanh: Thay vì mất 3 tuần, bây giờ mất 3 phút. Ngay khi phát hiện vấn đề, một truy vấn từ hệ thống blockchain sẽ cho biết lô nào phải recall, ở đâu, có bao nhiêu.
Chứng thực sản phẩm: Những công ty dược lớn như Roche đã bắt đầu sử dụng QR code kết nối blockchain để bệnh nhân có thể quét và kiểm tra xem thuốc có thật không. Ở Việt Nam, điều này sẽ cực kỳ hữu dụng.
Tuân thủ quy định tự động: Các quy trình kiểm soát chất lượng có thể được mã hóa vào smart contracts. Một thuốc chỉ được "giải phóng" lưu thông khi tất cả các bài kiểm tra đã hoàn thành—không ai có thể chuyển nước đi trước khi uống hết.
Tương lai sẽ như thế nào?
Trong 3-5 năm tới, blockchain sẽ không thay thế hệ thống ERP hoặc SCMS hiện tại. Nó sẽ chạy song song, như một lớp xác minh bổ sung. Ở Việt Nam, chúng ta sẽ thấy những công ty dược vừa và nhỏ áp dụng trước, bởi vì họ cần sự công khai để tạo dựng lòng tin.
Điều thực sự thú vị là khi ngành dược Việt Nam bắt đầu xuất khẩu sản phẩm có blockchain. Thị trường Mỹ, EU, hay các nước ASEAN sẽ thấy sản phẩm "Made in Vietnam" nhưng có công nghệ tracking tốt hơn những công ty hàng xóm—đó mới là lợi thế cạnh tranh thực sự.
Tất cả những gì cần bây giờ là người đủ kiên trì để xây dựng nó không phải vì buzz, mà vì nó thực sự cứu được mạng sống.
